Vài dòng suy nghĩ về "chiếc máy ATM gạo" giữa thời dịch

Những ngày đầu năm 2020, thế giới nói chung và đất nước chúng ta nói riêng đã không ít lần chao đảo vì sự bùng phát của virus corona – một loại virus gây nên hội chứng suy đường hô hấp cấp ở người với khả năng lây lan nhanh trên diện rộng. Những con số đầy bi thương trên không ngừng tăng lên và liên tiếp được công bố: Cơn bão đại dịch đã “ càn quét” qua hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới với hơn 2 triệu ca mắc, 170 nghìn ca tử vong. Cuộc chiến chống COVID – 19 bước vào giai đoạn cam go và đầy quyết liệt hơn bao giờ hết. Với sức mạnh đoàn kết, ý chí một lòng coi việc chống dịch như “chống giặc”, đã đưa Việt Nam trở thành một “điểm sáng” trong phòng chống dịch COVID -19. 

Trong cuộc chiến chống lại đại dịch đầy hiểm nguy ấy, không thể kể hết tinh thần chống dịch kiên cường quả cảm của các tầng lớp nhân dân… Chúng ta không khó để bắt gặp những hình ảnh đầy xúc động “ ăn núi, ngủ rừng”, vội vàng những bữa cơm chiều rồi đến những đôi mắt thâm quầng vì thiếu ngủ, những nếp nhăn, nếp hằn trên khuôn mặt vì đeo khẩu trang của đội ngũ y bác sĩ hay chiến sĩ lực lượng vũ trang nơi tuyến đầu “chống giặc”. Cùng tương hỗ trợ đội ngũ y tế tuyến đầu, cũng như giúp đỡ bà con vượt qua giai đoạn khó khăn khi dịch bệnh hoành hành, không ít những sản phẩm sáng chế của người dân được ra đời và áp dụng vào thực tiễn. Từ mặt nạ ngăn giọt bắn đến đai đeo khẩu trang giảm đau tặng các y bác sĩ, và đặc biệt hơn cả là “ máy ATM nhả gạo” cho những người có hoàn cảnh khó khăn được phát minh để giúp đỡ họ trong quãng thời gian gian khó này.  

Trong những ngày cả nước thực hiện “cách ly xã hội” để phòng chống dịch bệnh, dường như nhịp sống thường nhật của bao con người cũng chậm lại. Ngành giáo dục “nghỉ Tết dài chưa hết”, thầy cô xoay đủ nghề kiếm thêm thu nhập, học sinh dù được xả hơi vẫn ngao ngán thở dài. Ngành du lịch sôi nổi nhưng cũng bị Cô Vy buộc ngừng mọi hoạt động. Nhiều doanh nghiệp cũng phải đình trệ cho nhân viên nghỉ không lương vì không đủ chi phí thực hiện kế hoạch dự toán cả năm, thậm chí còn phá sản. Cuộc sống sinh hoạt của người dân bị xáo trộn, người lao động nghèo bị mất việc đau đầu đối mặt trang trải cuộc sống. Tuy nhiên, không bởi vậy mà người nghèo bị bỏ lại như câu nói của Thủ tướng Chính phủ trong cuộc chiến chống dịch “Không để ai bị bỏ lại ở phía sau” . Chính bởi vậy mà rất nhiều mô hình thiện nguyện đã “nở hoa” để hỗ trợ người nghèo vượt qua đại dịch đang diễn biến phức tạp. Nổi bật trong số đó là mô hình “máy ATM biết nhả gạo” do anh Hoàng Tuấn Anh – một CEO trẻ tuổi tại TP. Hồ Chí Minh sáng tạo. Chiếc ATM độc đáo này ra đời giữa muôn kiểu cứu trợ mùa dịch đã trở thành mô hình cứu trợ nghĩa tình xuất hiện đúng lúc và thiết thực nhất trong thời điểm người nghèo đang lao đao vì dịch bệnh. Tại sao ư? Bởi lẽ, gạo là thứ rẻ nhất nhưng làm người ta no nhất, cũng chia được cho nhiều người nhất. Bởi vậy nên khi nghe đến có chỗ phát gạo miễn phí, người nghèo ắt hẳn vui mừng. Họ sẽ có một bữa ăn no sớm thôi và nhẹ đầu trong những quyết định tiếp theo của cuộc sống mùa dịch. 

"Nếu khó khăn cứ lấy một phần, nếu bạn ổn xin nhường cho người khác" là lời ngỏ dễ thương và đầy ý nghĩa của điểm phát gạo độc đáo "ATM gạo" dành cho người nghèo trong những ngày "Cách ly xã hội". Lâu nay mọi người thường nghĩ máy ATM chỉ nhả tiền, nhưng hiện tại đã có máy "ATM nhả gạo”, đặc biệt hơn nữa là nhả gạo phát miễn phí cho người nghèo. Với ATM thường, để rút được tiền ta cần có thẻ. Còn đối tượng sử dụng của ATM gạo chính là những lao động nghèo, họ mang đến niềm tin để nhận về thứ thiết yếu nhất cho gia đình mình. Ngoài đường, từng tốp người già có hoàn cảnh khó khăn đang xếp hàng cách nhau 2m chờ gạo chảy ra từ ống ATM. Với túi tình nghĩa đó, họ sẽ có một tối no bụng. Thỉnh thoảng có một vài thanh niên đến xếp hàng. Họ được tặng một túi gạo và xin mời ghi danh vào làm việc. Ở đây anh Hoàng Tuấn Anh còn nhận cả người còn sức lao động tới làm việc, trả lương tháng, bao ăn. Tiếp nối điều tử tế đó, hàng loạt máy "ATM gạo" đã được lắp đặt ở nhiều nơi trên địa bàn TP.HCM để hỗ trợ người dân nghèo, thậm chí ý tưởng tuyệt vời này còn lan ra nhiều tỉnh thành khắp cả nước. Với thông điệp ý nghĩa và cách làm đơn giản nên bất kì ai tới nhận gạo đều ra về với tâm thế vui vẻ. Có lẽ không chỉ người nhận gạo vui vẻ mà cả đội ngũ đứng sau ATM gạo sau khi phân phát từng kí lô đến  tay những người thực sự cần chúng, phải chăng họ cũng nở những nụ cười hạnh phúc vì bản thân đang mang đi yêu thương tới thế giới ngoài kia? Và cả chúng ta nữa, trong thời gian cách ly tại nhà, bên cạnh những mẩu tin đầy đau lòng về cơn dịch hoành hành trên toàn cầu, ta lại ấm lòng và mỉm cười khi thấy mỗi ngày mỗi giờ, bên những cây "ATM gạo" đó, luôn có những câu chuyện tử tế về lòng hào hiệp, về cái tình của người cho và người nhận.... để người ta kể cho nhau nghe giữa mùa dịch Covid-19. 

Cây ATM gạo mang gạo đến với người nghèo, lan tỏa yêu thương tới đồng bào ở mọi miền tổ quốc, cũng mang đến cho ta thật nhiều suy nghĩ về cách ứng xử với cộng đồng hay hơn cả là sự tử tế giữa đời thường – một giá trị tưởng như rất tự nhiên nhưng cũng đang bị thiếu hụt ở một bộ phận nhỏ xã hội. Những ngày cuối của thập kỉ cũ, người ta ngao ngán khi hàng ngày đọc báo phải tiếp nhận bao câu chuyện về lối ứng xử kém tử tế được “khoác” trên mình vô số hình thức. To tát phải kể đến như vấn nạn thực phẩm bẩn lan tràn, nạn chạy chức chạy quyền, tham nhũng trong một bộ phận công chức… “Chuyện nhỏ” là việc ngang nhiên vứt rác ra đường, tiểu bậy nơi công cộng hay vô tư vi phạm luật giao thông… Ngoài ra còn là sự vô cảm, nhẫn nhục của không ít người trước một vụ hành hung, ức hiếp người yếu thế ngay trên phố, cùng với đó, là thái độ thản nhiên, không chút phản ứng nào trước những ứng xử xấu xí nơi công cộng. Nóng hổi trên các trang tin truyền thông là hàng loạt vụ việc gần đây như đổ trộm dầu thải vào nguồn nước, anh em chỉ vì tranh giành nhau một rẻo đất mà xuống tay giết chết nhiều người thân, rồi chồng bạo hành vợ, trò đánh thầy, thậm chí gây án mạng chỉ vì những lý do rất nhỏ nhặt như tranh cãi trong lớp, ghen ghét nhau... Và những ngày đầu năm 2020, chúng ta chứng kiến sự bùng phát và nỗi ám ảnh mà virus corona mang đến cho cả xã hội. Dường như “tay không” bước vào cuộc chiến ấy, chúng ta mò mẫm, hoài nghi và bị tấn công không chỉ bởi nỗi sợ con virus mà còn là sự lắt léo của tin giả, sự ngây thơ của bản thân, thậm chí, cả sự vụ lợi. Nhớ lại những ngày đầu khi thông tin về dịch bắt đầu dày đặc, và người dân lao tới các nhà thuốc chỉ để gom về thật nhiều khẩu trang. Các nhà thuốc đồng loạt tăng giá, biến món đồ ngày thường vài chục nghìn một lố trở thành một món hàng đắt đỏ. Và trời ơi, lần đầu tiên trong lịch sử, khẩu trang trở thành một biểu tượng của sự cháy hàng. Ai đó có thể nói đấy là cung không đủ cầu, và rằng tất cả chỉ là một câu chuyện kinh doanh thuận mua vừa bán, ai có khả năng và nhanh chân thì người đó trả tiền mua, mọi thứ rất đỗi công bằng. Thế nhưng, trách nhiệm và sự quan tâm cơ bản của con người với nhau ở đâu trong câu chuyện này, khi chúng ta đều cần được bảo vệ? Đó không phải là một cách ứng xử đúng với cộng đồng. Ít nhất là trong một tình thế mà tất cả chúng ta cần phải học cách san sẻ, chứ không phải là ép mọi người vào một cuộc đua bất đắc dĩ - nơi chỉ dành cho những ai có khả năng tài chính. 

Có lẽ không khó để nhận ra cội rễ sâu xa của những lối ứng xử không tử tế đó xuất phát từ việc một bộ phận người trong xã hội chỉ đặt lợi ích trước mắt, lợi ích cá nhân lên hàng đầu, từ việc thiếu tự trọng với bản thân và xã hội. Quan trọng hơn chính là ý thức của mỗi con người: Bị lấn át bởi lối suy nghĩ vị kỷ, thiếu ý thức cộng đồng; do nhận thức chưa đủ và chưa hợp lý; trong quá trình học tập, lao động, sinh hoạt đã tiếp thu lối sống thực dụng, những thói quen xấu, lối sống lệch lạc... Từ đó dẫn đến việc ngày càng có ít người cảm thấy xấu hổ khi vi phạm giao thông hay vứt rác ra đường, có thái độ vô cảm trước một sự bất bình xảy ra trong xã hội, hoặc tranh thủ tư lợi giữa thời điểm xã hội xáo trộn nháo nhác vì dịch bệnh hay xa lánh, phân biệt, có thái độ kì thị với những nơi tâm dịch bùng phát.

Vậy ứng xử với cộng đồng thế nào là đúng? Đó là khi chúng ta đặt lợi ích của cộng đồng bên cạnh lợi ích của chúng ta với một sự cẩn trọng và tử tế. Sự bùng nổ của đại dịch COVID-19 đã cho chúng ta thấy rằng điều xảy ra với một cá nhân có thể nhanh chóng lan rộng và ảnh hưởng đến nhiều cá nhân khác. Nhưng nó cũng nhắc nhở chúng ta rằng lòng nhân từ hay những hành động góp nhặt - dù là khi bạn làm việc trong bệnh viện, hay tuân thủ cách ly xã hội - đều giúp ích rất nhiều. Nếu bạn nhìn vào bức ảnh Trái đất từ vũ trụ, chúng ta sẽ chẳng thể thấy một ranh giới thực sự nào trên hành tinh xanh này cả. Cuộc khủng hoảng này đã buộc chúng ta sống có trách nhiệm mọi lúc có thể. Chúng ta phải biết ơn những y bác sĩ dũng cảm, cùng nền khoa học thực tiễn đang ngày ngày nỗ lực để xoay chuyển tình hình và bảo vệ tương lai của chúng ta khỏi mối hiểm họa này. Trước những ngày tháng đầy biến động của dịch bệnh, hãy hiểu rằng tất cả chúng ta đều cần được chia sẻ gánh nặng và nỗi sợ hãi này, và thậm chí có những người còn cần điều đó hơn.

Tạm gác lại thực trạng buồn về nếp sống, nếp nghĩ chưa được đúng đắn của một bộ phận nhỏ xã hội, như những con sâu làm rầu nồi canh. Thời điểm chống dịch như chống giặc này, chúng ta vẫn được bàn bè quốc tế ngợi ca như một “điểm sáng”, không chỉ bởi có đội ngũ y tế đáng tin cậy, một nhà nước đủ quan tâm đến đồng bào, kiều bào, mà còn bởi bao lòng tốt, tinh thần và nghĩa cử cao đẹp thấm đậm tình người đến từ các doanh nghiệp và người dân trên khắp cả nước. Trước cơn sốt khẩu trang, rất nhiều doanh nghiệp phát khẩu trang miễn phí cho nhân viên như một hình thức bảo vệ và quan tâm tới nhân sự của mình. Sự xuất hiện của bánh mì thanh long giúp giải cứu cho lương thực bị mắc kẹt ở cửa nhanh chóng trở thành cơn sốt thị trường tiêu thụ. Rất nhiều doanh nghiệp may mặc, thiết bị y tế cùng chung tay phân phối khẩu trang với giá niêm yết, góp phần vào việc giảm nhiệt và bình ổn giá cho mặt hàng này trong những ngày cao điểm. Hay những cây ATM gạo được “mọc lên” hỗ trợ cuộc sống cho bao lao động nghèo bị ảnh hưởng mất việc. 

Có được trực tiếp cảm nhận bầu không khí ở điểm "ATM Gạo" mới thấy được hết tình người và ý nghĩa của việc mọi người đang làm ở đây. Ngoài những người đến góp gạo còn có những người tình nguyện đến bê vác gạo, đổ gạo vào máy, những người phụ giúp hướng dẫn đăng kí lấy gạo, xếp hàng đúng khoảng cách để giữ an toàn. Chứng kiến sự nhiệt tình của mọi người khi làm việc dù không nhận lại bất cứ lợi ích nào mới thấy rằng cuộc sống có khó khăn thì lòng nhân ái và tình đồng bào vẫn luôn hiện hữu. Vẫn biết muôn nỗi nghề là muôn nỗi lòng, mỗi nghề sẽ có những vất vả và nhọc nhằn riêng, đặc biệt trong những ngày dịch bệnh như thế này hành trình mưu sinh sẽ càng trở nên khó khăn hơn nữa. Nhưng câu chuyện nhỏ về tình người sau những cây ATM gạo như giúp mọi người cảm thấy ấm áp hơn bởi tình người luôn lan tỏa trong những góc nhỏ của cuộc đời, dù là vào những thời khắc khó khăn nhất. Những câu chuyện tương tự như trên vẫn ngày ngày được phản ánh qua báo chí, qua truyền hình, góp phần cổ vũ cho những lối sống đẹp, văn minh, tử tế, và cũng củng cố niềm tin cho chúng ta rằng: việc tử tế, người tử tế vẫn luôn tồn tại và được bồi đắp lan tỏa trong cuộc sống hiện đại.

Vậy làm thế nào để làm việc tử tế, trở thành người tử tế và lan tỏa sự tử tế trong cuộc sống này? Dù vẫn biết rằng trên thực tế, không có một định nghĩa chính xác hay cụ thể nào về sự "tử tế" cả. Sống tử tế đôi khi chỉ là những hành động nhỏ thường ngày như vứt rác đúng chỗ, không vượt đèn đỏ hay dắt cụ già, em nhỏ qua đường... Đó cũng có thể là hành động lớn hơn như kêu gọi bảo vệ môi trường, thành lập tổ chức từ thiện, giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn...Và đặc biệt hơn cả, thời điểm toàn cầu đang cùng “nối vòng tay lớn” quyết tâm chống lại dịch bệnh, có thể thu nhập bạn không cao, tuổi tác bạn không lớn, nhưng mỗi đóng góp của bạn, dù chỉ là gói mì tôm, quả trứng, chiếc khẩu trang, một bao gạo … tất cả đều thật đáng trân quý ở thời khắc này, hay đơn giản hơn chỉ là cùng gia đình và xã hội thực hiện tốt nhiệm vụ cách ly. Như vậy, bạn đã giúp rất nhiều các y bác sĩ và cả các chú bộ đội nữa rồi đấy, mọi thứ đều phụ thuộc vào ý thức của các bạn! Nhưng điều quan trọng hơn cả, việc làm đó xuất phát từ một cách nghĩ đẹp, một lối sống văn minh, "tử tế" với chính mình và với những người xung quanh. Thiết nghĩ, tử tế vốn có trong mỗi con người, mỗi nhà, mỗi dòng họ và dân tộc. Những việc làm có ý nghĩa không phải do tuổi tác, thu nhập, trình độ hay địa vị quyết định mà tất cả đều là xuất phát từ trái tim. Như câu nói: "Người giàu có nhất không phải là người giàu của cải mà là người biết cho đi". Những lúc khó khăn nhất, gai góc nhất là dịp để mỗi người chúng ta thể hiện bản sắc của tinh thần dân tộc, sự đoàn kết "đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu", tô điểm cho bản lĩnh, khí chất của con người Việt Nam. Làm từ thiện để giúp đỡ nhau không phải là khi giàu có và dư dả. Mà đôi khi là cho đi những gì mình có – dù ít ỏi – đến những người thiếu thốn hơn. 

Vì một ngày mai khi bình minh toàn thế giới xuống đường bỏ khẩu trang và cười thật tươi tất cả chúng ta hãy sống tích cực hơn, ý thức hơn, bao dung hơn. Rồi tôi tin chắc trong quyển lịch treo tường nhà bạn mai sau sẽ có thêm ngày kỷ niệm “Ngày cả thế giới không đeo khẩu trang khi ra ngoài”. Còn chần chừ gì mà không làm việc tử tế, ngay hôm nay?

Duyên